Lewotolo Là Núi Lửa Gì? Nó Có Nguy Hiểm Không?
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Có những ngọn núi lửa im lặng hàng thế kỷ rồi mới thức giấc. Cũng có những ngọn núi, như Lewotolo, kể từ cuối năm 2020 gần như chưa bao giờ nghỉ hẳn. Núi lửa Lewotolo (Lewotolok, hay Ile Lewotolok) nằm trên đảo Lembata, quần đảo Lesser Sunda, tỉnh Đông Nusa Tenggara, Indonesia, thuộc khu vực của Vành đai lửa Thái Bình Dương. Khi theo dõi các bản tin cảnh báo của vùng này, chúng tôi nhận ra Lewotolo không còn là ngọn núi xa lạ với người dân Lembata. Họ sống cùng nó từng ngày. Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu Lewotolo là núi lửa gì, lịch sử phun trào ra sao và mức độ nguy hiểm đến đâu.
Lewotolo Là Núi Lửa Gì?
Lewotolo là một núi lửa dạng tầng nằm ở đầu phía đông của một bán đảo dài chạy lên phía bắc, vươn ra biển Flores, thuộc đảo Lembata, Indonesia. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, đỉnh núi cao 1.431 mét so với mực nước biển. Một số tài liệu cũ ghi 1.423 mét, nên bạn có thể gặp hai con số khi tra cứu. Smithsonian dùng tên chính là Lewotolok. Núi còn được ghi nhận dưới các tên Lewotolo, Ili Lewoto, Ngapi, Zwavelberg và Tokajain.
- Vị trí: Phía bắc đảo Lembata (trước đây gọi là Lomblen), quần đảo Lesser Sunda, tỉnh Đông Nusa Tenggara, Indonesia.
- Cấu trúc địa chất: Núi lửa dạng tầng hình nón cân đối khi nhìn từ phía bắc và phía đông. Thành phần đá chủ yếu là andesit bazan và andesit.
- Bối cảnh kiến tạo: Đới hút chìm của cung núi lửa Sunda.
- Cơ quan giám sát: Trung tâm Giảm nhẹ Nguy cơ Núi lửa và Địa chất Indonesia (PVMBG), có trạm quan sát đặt tại làng Laranwutun, huyện Ile Ape.
(Xem thêm: Iya Là Núi Lửa Gì? Mối Đe Dọa Và Lịch Sử Phun Trào)
Hình Dạng Và Cấu Trúc Của Lewotolo
Lewotolo nằm trên một bán đảo hẹp, nối với phần chính của Lembata bằng một eo đất nhỏ. Từ phía bắc và phía đông, ngọn núi trông gần như hoàn hảo, đúng chất hình nón mà người ta thường vẽ trong sách địa lý. Nhưng phần đỉnh phức tạp hơn nhiều. Điểm cao nhất là một nón nhỏ có miệng hố rộng khoảng 130 mét, nằm ở phía đông nam của một miệng hố lớn hơn.
Nhiều dòng dung nham từ Lewotolo đã chảy tới tận bờ biển của bán đảo. Dung nham của núi còn chứa khoáng vật zirconolit hiếm gặp, khiến các nhà địa hóa quan tâm nghiên cứu cách magma vận chuyển các nguyên tố hiếm.
Lịch Sử Phun Trào Trước Năm 2020
Hồ sơ ghi chép của Smithsonian bắt đầu bằng một vụ nổ lớn vào năm 1660, đạt cấp VEI 3 và là đợt phun trào mạnh nhất được ghi nhận trước thế kỷ 21. Sau đó là hàng loạt vụ nổ nhỏ hơn vào các năm 1819, 1849, 1852, 1864, 1899, 1920 và 1951, mỗi vụ đều ở cấp VEI 2. Vụ nổ năm 1852 gây thiệt hại tài sản. Đợt phun trào ngắn tháng 1 năm 2012 chỉ đạt cấp VEI 1.
Các đợt phun trào ghi nhận từ năm 1660 đều chủ yếu là hoạt động nổ từ miệng hố trên đỉnh núi. Thông tin còn lại về phần lớn các sự kiện này rất ngắn gọn, nên bức tranh lịch sử của ngọn núi vẫn còn nhiều khoảng trống.
Đợt Hoạt Động Kéo Dài Từ Cuối Năm 2020
Ngày 27 tháng 11 năm 2020, sau các cơn rung chấn và động đất núi lửa, Lewotolo bắt đầu một đợt phun trào mới. Hai ngày sau, một vụ nổ lớn đẩy cột tro cao khoảng 4 km trên miệng hố. Tro và mảnh vụn núi lửa rơi xuống các khu dân cư gần đó, vật liệu nóng sáng bị ném ra từ đỉnh núi, và dung nham có thể quan sát được từ xa vào đêm.
Một điểm cần quan tâm là hoạt động này không chấm dứt nhanh như nhiều người mong đợi. Smithsonian ghi nhận giai đoạn phun trào kéo dài từ ngày 27 tháng 11 năm 2020 đến ngày 20 tháng 8 năm 2024, với các vụ nổ kiểu Strombolian lặp đi lặp lại, các cột tro, hiện tượng miệng hố nóng sáng và vật liệu bị bắn ra. Một giai đoạn hoạt động mới được ghi nhận từ ngày 16 tháng 1 năm 2025 và vẫn tiếp diễn.
- Tháng 7 năm 2025: PVMBG nâng mức cảnh báo lên cấp 3 sau khi hoạt động tăng mạnh từ cuối tháng 6.
- Ngày 18 tháng 1 năm 2026: Mức cảnh báo lại được nâng từ cấp 2 lên cấp 3 sau hàng ngàn lần phun trào được ghi nhận.
- Tháng 5 năm 2026: Địa chấn tăng trở lại, nhưng mức cảnh báo được duy trì ở cấp 2.
- Tuần từ 13 đến 19 tháng 8 năm 2026: Hoạt động đạt đỉnh với dòng dung nham tràn qua mép miệng hố phía nam và chảy dài khoảng 1,2 km xuống sườn núi. Vùng cấm sau đó được mở rộng ra 3 km ở sườn nam và đông nam.
Đặc Điểm Hoạt Động Của Lewotolo
- Nổ kiểu Strombolian: Giai đoạn hoạt động hiện nay chủ yếu gồm các vụ nổ nhỏ đến vừa, bắn vật liệu nóng sáng lên khỏi miệng hố, thường rơi trở lại ngay trong hố hoặc quanh đỉnh núi.
- Cột tro gián đoạn: Các cột tro trắng đến xám bốc lên vài trăm mét đến khoảng 800 mét phía trên đỉnh, rồi trôi theo gió. Cột tro cao nhất ghi nhận trong đợt phun năm 2020 là khoảng 4 km.
- Dòng dung nham: Từ năm 2025 và đặc biệt trong năm 2026, dung nham tràn qua mép miệng hố và trượt xuống sườn nam, tây nam theo từng đợt.
- Rung chấn núi lửa liên tục: Địa chấn gồm động đất núi lửa sâu, nông, hybrid và rung chấn hơi, là cơ sở để PVMBG điều chỉnh mức cảnh báo.
Lewotolo Có Nguy Hiểm Không?
Có. Lewotolo là núi lửa đang hoạt động liên tục, nằm ngay trên khu dân cư. Dữ liệu của Smithsonian ghi nhận khoảng 4.400 người sống trong bán kính 5 km, hơn 10.000 người trong bán kính 10 km và khoảng 159.000 người trong bán kính 30 km.
- Dung nham và lở dung nham: Khi dung nham tích tụ quanh miệng hố, các khối dung nham nóng có thể sụp xuống sườn núi. PVMBG cảnh báo nguy cơ lở dung nham và nuốt phún xuất nhiệt (awan panas) ở các hướng nam, đông nam, tây và đông bắc, và đã nhắc nhở ba ngôi làng dưới chân núi.
- Tro bụi và mảnh vụn: Năm 2020, tro và sỏi đã rơi xuống nhiều khu dân cư ở Lembata. Mưa tro làm ảnh hưởng nguồn nước, mùa màng và sức khỏe hô hấp.
- Lũ bùn: Mùa mưa nhiệt đới ở Lesser Sunda rất dữ dội. Tro bở rời tích tụ trên sườn dốc có thể trở thành nguồn của lũ bùn lahar khi mưa lớn.
- Hoạt động kéo dài: Vì núi liên tục phun, rủi ro không đến từ một vụ nổ duy nhất mà từ sự tích tụ vật liệu, và từ khả năng hoạt động tăng đột ngột như đợt tháng 8 năm 2026.
Giám Sát Và Khuyến Cáo An Toàn
PVMBG theo dõi Lewotolo bằng quan sát bằng mắt, hệ thống địa chấn và camera, với thông tin cập nhật trên ứng dụng MAGMA Indonesia. Theo thông tin gần nhất chúng tôi tìm được vào cuối tháng 10 năm 2026, núi đang ở cấp 2 (Waspada). Người dân và du khách được khuyến cáo không vào hoặc hoạt động trong bán kính 2 km quanh tâm hoạt động, và 3 km ở khu vực phía nam và đông nam. Mức cảnh báo có thể thay đổi nhanh, nên hãy kiểm tra thông báo mới nhất của PVMBG trước khi đến Lembata.
Kết Luận
Lewotolo là một ngọn núi lửa dạng tầng có hình dáng đẹp nhưng đang trải qua một trong những giai đoạn hoạt động dài nhất trong hồ sơ lịch sử của nó. Nhiều năm phun trào liên tục, dòng dung nham năm 2026 và những đợt nâng cảnh báo lặp lại nhắc chúng ta rằng ngọn núi này chưa hề ngủ yên. Chúng tôi tin rằng theo dõi thông tin chính thống và tôn trọng vùng cấm là cách thiết thực nhất để người dân Lembata và du khách sống an toàn bên ngọn núi vẫn đang thở.
Nguồn tham khảo:
