Juan de Fuca Plate Là Gì? Ranh Giới Và Nguy Cơ Siêu Động Đất
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Ngoài khơi bờ tây Bắc Mỹ, từ đảo Vancouver (Canada) xuống bắc California, có một mảng đáy biển trẻ đang chậm rãi chìm xuống dưới lục địa. Mảng này nhỏ so với Thái Bình Dương hay Bắc Mỹ, nhưng lại đứng sau các hiểm họa địa chấn lớn nhất của vùng Tây Bắc Thái Bình Dương: những trận siêu động đất, sóng thần và hàng loạt núi lửa như Mount St. Helens. Đó là mảng Juan de Fuca (Juan de Fuca Plate). Bài viết sẽ giải thích mảng này gồm những gì, ranh giới ở đâu, di chuyển ra sao và vì sao vùng hút chìm Cascadia được theo dõi sát sao đến vậy.
Mảng Juan De Fuca Là Gì?
Mảng Juan de Fuca là một mảng kiến tạo nhỏ, gồm hoàn toàn vỏ đại dương, nằm ngoài khơi tây bắc Bắc Mỹ và đang chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ. Cùng với các mảng nhỏ Explorer và Gorda, nó là phần còn sót lại của mảng Farallon cổ xưa, vốn đã gần như bị hút chìm hoàn toàn dưới Bắc Mỹ.
- Loại mảng: Mảng nhỏ (microplate), hoàn toàn là vỏ đại dương.
- Nguồn gốc: Tàn dư của mảng Farallon.
- Hướng di chuyển: Về phía đông bắc, chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ với tốc độ khoảng 3 đến 4,5 cm mỗi năm.
- Hệ quả nổi bật: Vùng hút chìm Cascadia, dãy núi lửa Cascade và nguy cơ động đất cực lớn.
(Xem thêm: Scotia Plate Là Gì? Ranh Giới, Biển Scotia Và Đới Hút Chìm Nam Sandwich)
Phạm Vi Và Các Mảng Phụ
- Mảng Juan de Fuca chính: Phần trung tâm, ngoài khơi Washington và Oregon.
- Mảng Explorer: Mảng nhỏ ở phía bắc, nằm ngoài khơi đảo Vancouver.
- Mảng Gorda: Mảng nhỏ ở phía nam, ngoài khơi bắc California.
- Cách gọi: Explorer và Gorda có thể được xem là các mảng phụ của mảng Juan de Fuca lớn hơn, nhưng chúng di chuyển theo hướng hơi khác nhau nên thường được gọi riêng.
Ranh Giới Của Mảng Juan De Fuca
Mảng này bị kẹp giữa mảng Thái Bình Dương và mảng Bắc Mỹ:
- Phía tây (tách giãn): Hệ thống sống núi Gorda-Juan de Fuca-Explorer, nơi mảng Thái Bình Dương tách khỏi các mảng này và vỏ đại dương mới liên tục được tạo ra.
- Phía đông (hút chìm): Mảng Juan de Fuca chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ tại vùng hút chìm Cascadia. Đây là ranh giới hội tụ, nơi mảng đại dương chui xuống dưới mảng lục địa lớn hơn.
- Phía bắc (biến đổi): Giữa mảng Explorer và mảng Juan de Fuca là đới biến dạng Nootka, một đới đứt gãy trượt ngang trái. Đới này đánh dấu sự thay đổi về tốc độ và hướng hút chìm, cũng như sự chuyển từ góc chìm thoải ở phía nam sang góc chìm dốc hơn ở phía bắc.
- Điểm tiếp giáp ba mảng: Ở phía bắc có điểm tiếp giáp ba mảng giữa Thái Bình Dương, Juan de Fuca và Bắc Mỹ, vẫn đang được các nhà khoa học nghiên cứu vì có dấu hiệu tái tổ chức.
Tốc Độ Và Hướng Di Chuyển
- So với mảng Bắc Mỹ: Mảng Juan de Fuca tiến về phía đông bắc với tốc độ khoảng 3 đến 4,5 cm mỗi năm, tùy nguồn. USGS ghi khoảng 4 cm mỗi năm, và một ước tính khác nêu khoảng 30 đến 46 mm mỗi năm.
- Nguyên nhân: Sự hút chìm được thúc đẩy bởi sự tách giãn dọc hệ thống sống núi ở phía tây, đẩy các mảng này về phía đông.
- Hệ quả: Ranh giới giữa hai mảng bị khóa trong thời gian dài, tích lũy năng lượng rồi giải phóng trong các trận động đất lớn.
Vùng Hút Chìm Cascadia Và Các Hệ Quả Địa Chất
Sự hút chìm của mảng Juan de Fuca để lại nhiều dấu ấn địa chất rõ rệt ở Tây Bắc Thái Bình Dương:
- Quy mô: Vùng hút chìm Cascadia kéo dài hơn 1.000 km, từ bắc California đến đảo Vancouver. Các nguồn ghi chiều dài khác nhau (khoảng 1.000 đến 1.200 km).
- Siêu động đất: Vùng này có thể sinh ra động đất độ lớn 9 trở lên và sóng thần cao hàng chục mét. Trận động đất Cascadia ngày 26 tháng 1 năm 1700 được cho là có độ lớn khoảng 9,0, dù một số ước tính nêu khoảng 8,7 đến 9,2.
- Chu kỳ tích lũy năng lượng: Ranh giới giữa hai mảng bị khóa trong khoảng vài trăm năm rồi trượt đột ngột, giải phóng năng lượng đã tích tụ.
- Ba loại động đất: USGS phân biệt động đất ở mặt tiếp xúc giữa hai mảng, động đất sâu bên trong mảng Juan de Fuca đang chìm và động đất nông bên trong mảng Bắc Mỹ. Các trận động đất lớn nội mảng dưới vùng Puget Sound chiếm phần lớn năng lượng giải phóng trong thế kỷ trước.
- Núi lửa Cascade: Sự hút chìm tạo ra cung núi lửa Cascade, gồm Mount Rainier, Mount Hood, Mount Baker và Mount St. Helens, nơi phun trào lớn năm 1980. Đai núi lửa Garibaldi ở Canada là đoạn cực bắc của cung này.
Từ Mảng Farallon Đến Mảng Nhỏ Ngày Nay
Mảng Farallon từng là một mảng đại dương rất lớn ở phía tây Bắc Mỹ. Qua hàng chục triệu năm, phần lớn mảng này bị hút chìm dưới lục địa, chỉ còn lại ba mảnh nhỏ là Explorer, Juan de Fuca và Gorda. Mảng Juan de Fuca còn rất trẻ và mỏng, với lớp vỏ đại dương dày khoảng 7 km ở gần rãnh. Gần đây, các nghiên cứu địa chấn cho thấy phần phía bắc của vùng hút chìm đang trải qua sự tái cấu trúc phức tạp, với việc phần Explorer và phần Juan de Fuca đang hành xử khác nhau. Đây là lĩnh vực vẫn đang được nghiên cứu.
Các Mảng Láng Giềng
- Mảng Bắc Mỹ: Giáp phía đông, nơi mảng Juan de Fuca bị hút chìm xuống dưới.
- Mảng Thái Bình Dương: Giáp phía tây qua hệ thống sống núi tách giãn.
- Mảng Explorer và mảng Gorda: Các mảng nhỏ liền kề ở phía bắc và nam, có thể xem là mảng phụ của hệ Juan de Fuca.
Câu Hỏi Thường Gặp
- Mảng Juan de Fuca nằm ở đâu? Ngoài khơi bờ tây Bắc Mỹ, từ đảo Vancouver đến bắc California.
- Vùng hút chìm Cascadia là gì? Ranh giới hội tụ nơi các mảng Explorer, Juan de Fuca và Gorda chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ.
- Vì sao vùng này nguy hiểm? Vì có thể sinh ra động đất cực lớn và sóng thần, như trận động đất năm 1700.
- Mảng Juan de Fuca di chuyển nhanh cỡ nào? Khoảng 3 đến 4,5 cm mỗi năm về phía đông bắc so với mảng Bắc Mỹ.
Kết Luận
Mảng Juan de Fuca là một mảng nhỏ, trẻ và hoàn toàn đại dương, nhưng lại rất quan trọng ở Tây Bắc Thái Bình Dương: nó tạo ra vùng hút chìm Cascadia, dãy núi lửa Cascade và nguy cơ siêu động đất có thể xảy ra trong tương lai. Hiểu về mảng này giúp giải thích vì sao vùng bờ biển từ Canada xuống California được các nhà địa chấn theo dõi chặt chẽ.
Nguồn tham khảo:
