Pacific Plate Là Gì? Vành Đai Lửa Và Đặc Điểm Nổi Bật
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Mỗi năm, nền đáy của đại dương lớn nhất hành tinh trượt đi vài centimet, tốc độ gần bằng móng tay mọc. Chuyển động chậm chạp ấy lại là nguồn gốc của hàng loạt trận động đất, núi lửa và sóng thần dữ dội dọc rìa Thái Bình Dương. Đó là câu chuyện của mảng Thái Bình Dương (Pacific Plate), mảng kiến tạo lớn nhất Trái Đất. Bài viết sẽ giải thích mảng này là gì, nằm ở đâu, di chuyển ra sao, vì sao gắn liền với Vành đai Lửa và nó tạo ra những cảnh quan, hiểm họa nào.
Mảng Thái Bình Dương Là Gì?
Mảng Thái Bình Dương là mảng kiến tạo nằm bên dưới phần lớn Thái Bình Dương và là mảng lớn nhất trong các mảng kiến tạo hiện nay. Nó chủ yếu là mảng đại dương, mỏng hơn mảng lục địa, và có ranh giới với rất nhiều mảng khác.
- Diện tích: Khoảng 103 triệu km², tương đương gần một phần ba bề mặt Trái Đất.
- Loại mảng: Chủ yếu là vỏ đại dương, kèm một số mảnh vỏ lục địa nhỏ.
- Hướng di chuyển: Nói chung về phía tây bắc so với Bắc Mỹ.
- Vai trò: Là nguyên nhân quan trọng của Vành đai Lửa Thái Bình Dương.
(Xem thêm: North American Plate Là Gì? Ranh Giới, Tốc Độ Và Hiểm Họa Động Đất)
Kích Thước Và Tốc Độ Dịch Chuyển
- Kích thước: Khoảng 103 triệu km², gấp hơn hai lần mảng Nam Mỹ và được Guinness World Records ghi nhận là mảng kiến tạo lớn nhất.
- Tốc độ: Khoảng 5,6 đến 10 cm mỗi năm tùy vị trí và hệ quy chiếu. Quanh quần đảo Hawaii, mảng dịch chuyển khoảng 7 cm mỗi năm về phía tây bắc so với Bắc Mỹ.
- Lưu ý: Con số khác nhau giữa các nguồn vì mỗi nguồn đo so với một mảng khác nhau.
- Không phải toàn bộ Thái Bình Dương: Mảng này không bao phủ hết đại dương. Một số mảng nhỏ khác như Nazca, Cocos, Juan de Fuca và Philippine cũng nằm trong khu vực.
Ranh Giới Mảng: Đủ Mọi Kiểu Va Chạm
Điểm đặc biệt của mảng Thái Bình Dương là dọc ranh giới của nó có đủ cả ba kiểu tương tác của các mảng kiến tạo:
- Hội tụ (một mảng chui xuống dưới mảng khác): Phổ biến ở phía tây và phía bắc, nơi mảng chìm xuống mảng khác và tạo các rãnh biển sâu, cung đảo núi lửa.
- Tách giãn: Ở phía đông và nam, nơi hai mảng tách ra và vỏ đại dương mới được tạo thành.
- Trượt ngang (biến dạng): Điển hình là đứt gãy San Andreas ở California, nơi mảng Thái Bình Dương trượt về phía tây bắc so với mảng Bắc Mỹ.
- Các mảng láng giềng: Bắc Mỹ, Á-Âu, Philippine, Úc, Nam Cực, Nazca, Cocos và Juan de Fuca.
Mảng Thái Bình Dương Và Vành Đai Lửa
Vành đai Lửa Thái Bình Dương là dải hình móng ngựa quanh rìa đại dương, chứa nhiều núi lửa và nơi xảy ra phần lớn động đất của thế giới. Vành đai này hình thành chủ yếu nhờ các đới hút chìm, nơi vỏ đại dương nặng và đặc hơn chui xuống lớp phủ.
- Động đất: Khoảng 90% số trận động đất của thế giới xảy ra trong khu vực này, và phần lớn các trận động đất lớn nhất cũng vậy.
- Núi lửa: Chứa khoảng ba phần tư số núi lửa hoạt động trên Trái Đất.
- Sóng thần: Các trận động đất ở đới hút chìm là nguyên nhân chính gây sóng thần lớn.
- Phân biệt: Mảng Thái Bình Dương là một khối vỏ Trái Đất đang chuyển động, còn Vành đai Lửa là dải đất hoạt động mạnh bao quanh đại dương. Hai khái niệm liên quan nhưng không đồng nhất.
Hawaii: Chuỗi Đảo Nằm Giữa Mảng
Hawaii nằm gần giữa mảng Thái Bình Dương, xa các ranh giới, nên không giống các núi lửa ở Vành đai Lửa. Quần đảo này được cho là hình thành trên một điểm nóng: một nguồn magma bên dưới, trong khi mảng chuyển động chậm rãi ở phía trên.
- Cơ chế: Khi mảng trượt qua điểm nóng, các núi lửa mới hình thành, còn núi lửa cũ bị đẩy đi xa và dần nguội.
- Kết quả: Một chuỗi đảo và núi ngầm kéo dài theo hướng chuyển động của mảng.
Rãnh Biển Sâu Và Các Trận Động Đất Lớn
- Rãnh Mariana: Nơi mảng Thái Bình Dương chìm xuống phía tây, tạo nên vùng sâu nhất của các đại dương, khoảng 11.000 mét.
- Đới hút chìm quanh Nhật Bản: Nơi mảng chìm xuống bên dưới và là nguồn của những trận động đất, sóng thần lớn, trong đó có trận Tohoku năm 2011 mạnh khoảng 9 độ.
- Bờ tây Canada: Ranh giới với mảng Bắc Mỹ ở đây tạo ra trận động đất Haida Gwaii năm 2012 có độ lớn 7,8, một trong những trận lớn nhất từng ghi nhận ở Canada.
- California và New Zealand: Đứt gãy San Andreas ở Mỹ và đứt gãy Alpine ở New Zealand là các ranh giới trượt ngang gắn với mảng này.
Nguồn Gốc Và Tương Lai Của Mảng Thái Bình Dương
- Hình thành: Mảng xuất hiện từ khoảng 190 triệu năm trước trong đại dương cổ Panthalassa, bao quanh siêu lục địa Pangaea.
- Đáy biển cổ: Phần phía tây của mảng chứa một số vùng đáy đại dương cổ nhất còn lại, đang dần bị nuốt vào các rãnh biển ở châu Á.
- Đang thu hẹp: Mảng dần nhỏ lại vì Đại Tây Dương mở rộng, đẩy mảng Bắc Mỹ về phía tây, trong khi các đới hút chìm quanh Thái Bình Dương tiếp tục nuốt mảng.
- Phần lục địa: Mảng gồm một số mảnh vỏ lục địa, như bán đảo Baja California, một phần Nam California và phần nam của Zealandia, trong đó Zealandia là khối vỏ lục địa lớn nhất.
Câu Hỏi Thường Gặp
- Mảng Thái Bình Dương lớn cỡ nào? Khoảng 103 triệu km², là mảng lớn nhất Trái Đất.
- Mảng này di chuyển nhanh không? Khoảng vài centimet đến hơn 10 cm mỗi năm, tùy khu vực.
- Vành đai Lửa có phải là mảng Thái Bình Dương không? Không. Vành đai Lửa là dải hoạt động địa chất quanh đại dương, còn mảng Thái Bình Dương là một khối vỏ Trái Đất.
- Việt Nam có nằm trên mảng Thái Bình Dương không? Không. Việt Nam nằm trong khu vực thuộc mảng Á-Âu, không trực tiếp trên ranh giới của mảng Thái Bình Dương.
Kết Luận
Mảng Thái Bình Dương là khối vỏ Trái Đất khổng lồ, kiểm soát phần lớn hoạt động địa chấn và núi lửa của hành tinh. Từ những rãnh biển sâu nhất, các chuỗi đảo núi lửa như Hawaii đến những đứt gãy nổi tiếng như San Andreas, rất nhiều cảnh quan và hiểm họa quen thuộc đều bắt nguồn từ chuyển động chậm của mảng này. Hiểu về nó giúp chúng ta nhìn rõ hơn lý do vì sao rìa Thái Bình Dương luôn là nơi động đất và sóng thần xảy ra nhiều nhất thế giới.
Nguồn tham khảo:
