North American Plate Là Gì? Ranh Giới, Tốc Độ Và Hiểm Họa Động Đất

Bài viết phát hành:

Cập nhật lần cuối:

Khi bạn đứng ở New York, Toronto hay Mexico City, bạn đang đứng trên một khối vỏ Trái Đất khổng lồ trải dài từ giữa Đại Tây Dương đến tận bờ tây lục địa. Khối ấy di chuyển rất chậm, nhưng ở rìa phía tây nơi nó va chạm với các mảng láng giềng, mặt đất lại là một trong những vùng có nguy cơ động đất đáng chú ý nhất thế giới. Đó là mảng Bắc Mỹ (North American Plate). Bài viết sẽ giải thích mảng này gồm những gì, ranh giới của nó ở đâu, di chuyển ra sao và vì sao bờ tây Bắc Mỹ lại nhiều động đất đến vậy.

Mảng Bắc Mỹ Là Gì?

Mảng Bắc Mỹ là một mảng kiến tạo lớn của Trái Đất, bao gồm phần lớn lục địa Bắc Mỹ, Greenland và một phần đáy Đại Tây Dương cho đến sống núi giữa Đại Tây Dương. Đây là mảng gồm cả vỏ lục địa lẫn vỏ đại dương, và cả khối này chuyển động như một thể thống nhất.

  • Loại mảng: Mảng lớn (major plate).
  • Thành phần: Vỏ lục địa của Bắc Mỹ và Greenland, cùng vỏ đại dương ở tây Đại Tây Dương.
  • Tốc độ: Khoảng 15 đến 25 mm mỗi năm.
  • Điểm đáng chú ý: Ranh giới phía đông là nơi tạo ra vỏ đại dương mới, còn ranh giới phía tây là nơi tập trung phần lớn hiểm họa địa chấn.
Mảng Bắc Mỹ (North American Plate) Là Gì? Ranh Giới, Tốc Độ Và Hiểm Họa Động Đất
Minh hoạ Mảng Bắc Mỹ (North American Plate). Nguồn ảnh: pispace.io.vn

(Xem thêm: South American Plate Là Gì? Ranh Giới, Dãy Andes Và Hiểm Họa Động Đất)

Những Nơi Nào Nằm Trên Mảng Bắc Mỹ?

  • Phần lớn lục địa Bắc Mỹ: Bao gồm Canada, Hoa Kỳ và Mexico, kể cả San Francisco và Thung lũng Trung tâm California.
  • Greenland: Là một phần của mảng.
  • Tây Đại Tây Dương: Gồm các bồn trũng Labrador và Bắc Mỹ dưới đáy biển.
  • Quần đảo Azores: Các đảo Flores và Corvo nằm ở mép đông của mảng, ngay phía tây sống núi giữa Đại Tây Dương.
  • Iceland: Một phần của đảo này thuộc mảng Á-Âu, nên đảo nằm vắt ngang ranh giới hai mảng.

Ranh Giới Của Mảng Bắc Mỹ

Mỗi phía của mảng có một kiểu ranh giới khác nhau:

  • Phía đông (tách giãn): Sống núi giữa Đại Tây Dương ngăn cách mảng Bắc Mỹ với mảng Á-Âu ở phía bắc và các mảng châu Phi, Nam Mỹ ở phía nam. Tại đây vỏ đại dương mới liên tục được tạo ra.
  • Phía nam: Giáp mảng Caribe và mảng Nam Mỹ. Ranh giới với mảng Nam Mỹ khá mờ, nằm gần đới đứt gãy Fifteen-Twenty ở khoảng vĩ độ 16 độ bắc.
  • Phía tây (trượt ngang): Đứt gãy San Andreas ở California, nơi mảng Bắc Mỹ tiếp xúc với mảng Thái Bình Dương.
  • Tây bắc (hút chìm): Rãnh Aleutian, nơi mảng Thái Bình Dương chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ.
  • Tây bắc Mỹ (đới Cascadia): Mảng Juan de Fuca chui xuống dưới mảng Bắc Mỹ, tạo nên đới hút chìm Cascadia.
  • Phía bắc: Sống núi giữa Đại Tây Dương tiếp tục kéo dài vào Bắc Băng Dương, nơi mảng tiếp giáp mảng Á-Âu.

Mảng Bắc Mỹ Di Chuyển Như Thế Nào?

Phần lớn mảng Bắc Mỹ di chuyển theo hướng tây nam, rời xa sống núi giữa Đại Tây Dương với tốc độ khoảng 15 đến 25 mm mỗi năm. Theo Hội Địa chất London, tốc độ này khớp với, và thực chất điều khiển, tốc độ vỏ đại dương mới được tạo ra ở sống núi:

  • Lục địa không "trôi qua" đại dương: Lục địa nằm trên cùng một mảng với đáy biển và chuyển động như một khối.
  • Biến dạng tập trung ở rìa: Vì cả khối chuyển động cùng nhau, phần lớn sự biến dạng xảy ra ở ranh giới, dẫn đến địa hình núi non và núi lửa ở miền tây Bắc Mỹ.
  • Cách đo: Các nhà khoa học dùng GPS để theo dõi chuyển động của mặt đất. Khi trừ đi chuyển động chung của mảng, họ thấy rõ những vùng đang tích tụ ứng suất, tập trung dọc bờ tây.

Bờ Tây Bắc Mỹ: Nơi Hiểm Họa Địa Chấn Tập Trung

  • Đứt gãy San Andreas: Mảng Thái Bình Dương, nơi có Los Angeles, trượt chậm về phía tây bắc so với mảng Bắc Mỹ, nơi có San Francisco. Đứt gãy này hình thành sau khi mảng Farallon gần như hoàn toàn chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ.
  • Đới hút chìm Cascadia: Dài khoảng 600 dặm (gần 1.000 km) từ đảo Vancouver (Canada) đến Cape Mendocino (California). Cơ quan chức năng cho biết áp lực đang tích tụ khi mảng Juan de Fuca chui xuống dưới mảng Bắc Mỹ.
  • Rãnh Aleutian và Alaska: Nơi mảng Thái Bình Dương chìm xuống dưới, gắn với nhiều trận động đất lớn, trong đó có trận động đất Alaska năm 1964.

Vùng Nội Địa Có Yên Tĩnh Không?

Phần lõi bên trong của lục địa Bắc Mỹ tương đối yên tĩnh về địa chấn, nhưng không phải hoàn toàn. Theo Yellowstone Volcano Observatory, ở những nơi mảng bị ép hoặc kéo giãn nhẹ, mặt đất vẫn có thể biến dạng:

  • Khu vực Yellowstone: Mặt đất ở đây đang chịu sự kéo giãn kiến tạo.
  • Ví dụ lịch sử: Trận động đất Hebgen Lake năm 1959, mạnh 7,3 độ, cho thấy sự kéo giãn này có thể gây ra động đất lớn.

Mối Quan Hệ Với Mảng Thái Bình Dương

Mảng Bắc Mỹ và mảng Thái Bình Dương là cặp mảng gắn bó chặt chẽ nhất với những hiểm họa ở bờ tây châu Mỹ. Ở phía bắc, mảng Thái Bình Dương chìm xuống dưới mảng Bắc Mỹ. Ở giữa, hai mảng trượt ngang qua nhau dọc đứt gãy San Andreas. Cả hai cùng góp phần tạo nên Vành đai Lửa Thái Bình Dương.

Câu Hỏi Thường Gặp

  • Mảng Bắc Mỹ gồm những vùng nào? Phần lớn lục địa Bắc Mỹ, Greenland và vùng đáy tây Đại Tây Dương.
  • Mảng Bắc Mỹ di chuyển nhanh cỡ nào? Khoảng 15 đến 25 mm mỗi năm, về phía tây nam.
  • California nằm trên mảng nào? Cả hai. Phần phía tây, trong đó có Los Angeles, thuộc mảng Thái Bình Dương, còn phần phía đông, trong đó có San Francisco, thuộc mảng Bắc Mỹ.
  • Vì sao bờ tây Bắc Mỹ nhiều động đất? Vì đó là nơi mảng Bắc Mỹ va chạm với các mảng láng giềng, tạo ra đứt gãy San Andreas và đới hút chìm Cascadia.

Kết Luận

Mảng Bắc Mỹ là một khối vỏ Trái Đất khổng lồ, gồm cả lục địa và đáy đại dương, được "đẩy" ra xa từ sống núi giữa Đại Tây Dương và "va chạm" với các mảng khác ở bờ tây. Phần lõi của nó khá yên ổn, trong khi các rìa tây và tây bắc tập trung phần lớn hiểm họa địa chấn của châu lục. Hiểu mảng này giúp giải thích vì sao Bắc Mỹ vừa có đồng bằng rộng lớn, vừa có những dãy núi và đứt gãy nổi tiếng ở phía tây.

Nguồn tham khảo:

Wikipedia - North American plate

(Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo)

Bài liên quan