Planchón-Peteroa Là Núi Lửa Gì? Diễn Biến Cảnh Báo Mới Nhất

Hãy thử hình dung một dải núi cao phủ đầy băng tuyết, và giữa vùng trắng xóa ấy là một miệng núi lửa thỉnh thoảng phả ra luồng tro xám đen, nhuộm sẫm cả những cánh đồng tuyết bên dưới. Đó là cảnh tượng mà Planchón-Peteroa từng khiến nhiều người ở cả hai phía biên giới Chile và Argentina phải dõi theo. Chúng tôi viết bài này để cùng bạn xem phức hợp núi lửa này là gì, cấu trúc ra sao, lịch sử phun trào có gì đáng nhớ và diễn biến cảnh báo mới nhất thế nào, dựa trên dữ liệu của Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian, các nghiên cứu khoa học và thông báo của SERNAGEOMIN.

Planchón-Peteroa Là Núi Lửa Gì?

Planchón-Peteroa là một núi lửa phức hợp (complex volcano) kéo dài theo hướng bắc nam dọc biên giới Chile và Argentina, gồm nhiều miệng núi lửa lớn (caldera) chồng lên nhau. Theo GVP, đây là ngọn núi lửa nằm ở cực bắc của vùng Maule. Ở phía Chile, phức hợp thuộc xã Romeral, tỉnh Curicó.

• Vị trí: Dãy Andes, biên giới Chile và Argentina. Phía Argentina là vùng phía nam tỉnh Mendoza.
• Tọa độ: Khoảng 35,22 độ vĩ nam, 70,57 độ kinh tây.
• Độ cao: Khoảng 3.977 m theo GVP. Một số tài liệu khác ghi khoảng 4.107 m.
• Địa hình: Các sườn trên của núi phủ sông băng và tuyết quanh năm. Hồ Lagunas de Teno nằm dưới chân núi Planchón, và khu vực này có đèo quốc tế Vergara.
• Cơ quan giám sát: Cơ quan Địa chất và Khai khoáng Quốc gia Chile (SERNAGEOMIN) thông qua Đài quan sát Núi lửa Andes miền Nam (OVDAS).

(Xem thêm: Tinguiririca Là Núi Lửa Gì? Mối Liên Hệ Với Thảm Kịch Năm 1972)

Cấu Trúc: Gia Đình Ba Ngọn Núi Lửa

Giống nhiều phức hợp núi lửa khác ở Andes, Planchón-Peteroa không phải một ngọn núi đơn lẻ mà là một gia đình nhiều thế hệ. Các nhà địa chất mô tả một chuỗi gồm ba núi lửa nối tiếp nhau:

• Volcán Azufre: Cấu trúc cổ nhất, nằm ở phía nam của phức hợp. Tên "Azufre" có nghĩa là lưu huỳnh.
• Volcán Planchón: Trẻ hơn Azufre, nằm ở phía bắc và được xây qua các giai đoạn gọi là Planchón 1 và Planchón 2.
• Volcán Peteroa: Ngọn trẻ nhất, được tạo thành từ andesite và andesite bazan, gồm nhiều cửa phun rải rác giữa Azufre và Planchón. Theo GVP, núi có một hồ miệng núi lửa nhỏ luôn có hơi nước bốc lên. Một nghiên cứu địa chất cho biết Peteroa tạo thành một caldera đường kính khoảng 5 km, bên trong có bốn miệng núi lửa lồng vào nhau và một nón tro.

Peteroa cũng là nơi bắt nguồn của hầu hết các đợt phun trào trong thời kỳ lịch sử. Theo GVP, các đợt phun trào được ghi nhận của phức hợp này chủ yếu mang tính nổ, dù dòng dung nham đã xuất hiện vào các năm 1837 và 1937.

Lịch Sử Phun Trào Của Planchón-Peteroa

Hồ sơ lịch sử cho thấy Planchón-Peteroa phun trào khá thường xuyên, nhưng đa số là các đợt có quy mô nhỏ. Một bài báo trên tạp chí Địa chất Argentina dẫn dữ liệu GVP cho biết núi có tám đợt phun trào trong thế kỷ 20, với chỉ số nổ VEI không quá 2. Dưới đây là các mốc chúng tôi ghi nhận được:

• Năm 1991: Theo các nghiên cứu địa chất, đợt phun trào này liên quan đến việc macma mới được bơm vào hệ thống, tạo ra hai miệng núi lửa mới và làm thay đổi rõ rệt hình dạng của núi.
• Từ tháng 1 năm 2010 đến tháng 7 năm 2011: Núi bước vào một giai đoạn phun trào mới, gồm nhiều vụ nổ hơi nước (phreatic). Núi phun vào ngày 6 tháng 9 năm 2010, rồi mạnh hơn vào ngày 18 tháng 9, và lại phun cột tro xám đậm vào ngày 21 tháng 9.
• Từ tháng 11 năm 2018 đến đầu năm 2019: Núi phát tro từ miệng Peteroa. Báo chí Chile gọi đây là đợt phun lớn gần nhất trước năm 2025, với cột khói và tro bay cao hàng kilômét và trôi sang lãnh thổ Argentina. Vệ tinh cũng ghi nhận lượng khí lưu huỳnh đioxit (SO2) thoát ra trong tháng 3 năm 2019.

Diễn Biến Cảnh Báo Từ Năm 2025 Đến Nay

Đây là phần khiến chúng tôi theo dõi sát nhất. Theo SERNAGEOMIN, từ ngày 10 tháng 7 năm 2025, hoạt động bên trong phức hợp thay đổi đáng kể với số trận động đất liên quan đến chuyển động của chất lưu tăng lên. Báo chí Chile ghi nhận hơn 3.000 sự kiện địa chấn chỉ trong vài ngày.

• Ngày 18 tháng 7 năm 2025: SERNAGEOMIN nâng cảnh báo kỹ thuật từ xanh lá lên vàng. Cùng ngày, cơ quan phòng chống thiên tai Senapred ban bố Cảnh báo sớm phòng ngừa cho các xã Teno, Romeral, Molina và Curicó, đồng thời lập vành đai an toàn bán kính 4 km quanh miệng núi chính.
• Lý do nâng cảnh báo: SERNAGEOMIN cho biết đặc điểm và vị trí của các tín hiệu cho thấy các hệ thống nhiệt dịch có thể đang được kích hoạt bởi nhiệt truyền từ chất lưu macma ở sâu bên dưới.
• Tháng 10 và tháng 11 năm 2025: Ngày 9 tháng 10, báo chí Chile ghi nhận một đợt phát tro cao khoảng 840 m, và mức cảnh báo vàng vẫn được giữ. Đến giữa tháng 11, Senapred cho biết núi tiếp tục có hoạt động mới và chưa loại trừ các đợt có năng lượng cao hơn.
• Ngày 20 tháng 4 năm 2026: Theo bản tin của 24horas dẫn SERNAGEOMIN, cảnh báo kỹ thuật của Planchón-Peteroa được hạ xuống mức xanh lá. Báo cáo nửa đầu tháng 4 ghi nhận các sự kiện năng lượng thấp liên quan đến chuyển động của chất lưu, không có thay đổi về phát khí, dị thường nhiệt hay biến dạng bề mặt.

Nhưng chuyện chưa dừng lại ở mức xanh. Senapred vẫn giữ Cảnh báo sớm phòng ngừa cho các xã Molina, Curicó, Romeral và Teno, cùng vành đai an toàn 4 km quanh miệng núi chính. SERNAGEOMIN lưu ý rằng dù hoạt động đã về mức cơ sở, các vụ nổ đột ngột quy mô nhỏ và không có dấu hiệu báo trước vẫn không thể loại trừ. Chúng tôi chưa tìm được bản tin chính thức nào mới hơn ngày 20 tháng 4 năm 2026, nên bạn hãy xem trực tiếp trên trang của SERNAGEOMIN và Senapred khi cần thông tin mới nhất.

Planchón-Peteroa Có Nguy Hiểm Không?

Có, dù mức độ phụ thuộc vào từng giai đoạn. Với các đợt phun gần đây, mối nguy chính là tro bụi và các cột khí, hơi nước kèm tro bay theo hướng gió, thường về phía đông nam sang Argentina. Ngoài ra, SERNAGEOMIN nhắc đến khả năng xảy ra các vụ nổ nhỏ đột ngột ngay cả khi núi đang ở mức cảnh báo xanh.

Vì các sườn trên của núi phủ băng và tuyết quanh năm, các đợt phun lớn cũng có thể làm băng tan và tạo ra lũ bùn lahar ở các thung lũng bên dưới. Đây là nguy cơ chung của các núi lửa phủ băng, không phải cảnh báo riêng của một bản tin nào. Với người leo núi và du khách, lời khuyên của các cơ quan là theo dõi bản tin chính thức, tránh vành đai an toàn quanh miệng núi và làm theo hướng dẫn của chính quyền địa phương.

Kết Luận

Planchón-Peteroa là phức hợp núi lửa hoạt động đều đặn ở miền trung Chile, gồm ba ngọn núi nối tiếp nhau và một chuỗi phun trào từ thế kỷ 20 đến các giai đoạn 2010, 2011, 2018 và 2019. Đợt cảnh báo vàng từ tháng 7 năm 2025 đến cuối mùa xuân năm 2026 cho thấy hệ thống bên dưới vẫn chưa nằm yên. Với chúng tôi, đây là lời nhắc rằng một núi lửa trở về mức xanh không có nghĩa là có thể chủ quan. Để cập nhật tình hình mới nhất, bạn hãy xem bản tin của SERNAGEOMIN và Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Smithsonian.

Nguồn tham khảo:

• Planchón-Peteroa, Chương trình Núi lửa Toàn cầu, Viện Smithsonian
• Eruptive activity of Planchón-Peteroa volcano for period 2010-2011, Southern Andean Volcanic Zone, Chile, Andean Geology, tập 43