Reventador Là Núi Lửa Gì? Giải Mã Sức Mạnh Dữ Dội Giữa Rừng Amazon, Ecuador

Giữa những khu rừng mây rậm rạp, nơi dãy Andes chạm vào lưu vực Amazon, có một ngọn núi hiếm khi chịu yên lặng. Đó là núi lửa Reventador, cái tên tiếng Tây Ban Nha mang nghĩa kẻ phát nổ. Dù nằm ở vùng hẻo lánh, những đợt bùng nổ của nó từng đưa tro bụi đến tận thủ đô Quito, cách đó khoảng 90 km.

Vậy Reventador là núi lửa gì, vì sao nó hoạt động bền bỉ đến thế và mức độ nguy hiểm thật sự ra sao? Chúng tôi sẽ cùng bạn đi qua từng khía cạnh, từ cấu trúc địa chất, vụ phun trào bất ngờ năm 2002 cho đến những rủi ro mà người dân Ecuador phải sống chung mỗi ngày.

Reventador Là Núi Lửa Gì?

Reventador là một ngọn núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) thành phần chủ yếu là andesit, nằm lồng bên trong một caldera (lòng chảo sụt lở núi lửa) hình móng ngựa mở về phía lưu vực Amazon, thuộc miền đông Ecuador. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithonian, đỉnh núi cao khoảng 3.562 mét, vươn lên giữa những cánh rừng nguyên sinh phía tây lưu vực Amazon.

• Vị trí: Ranh giới giữa hai tỉnh Napo và Sucumbíos, miền đông Ecuador, cách thủ đô Quito khoảng 90 km về phía đông.
• Cấu trúc địa chất: Núi lửa tầng trẻ mọc lên trong phần còn lại của một miệng núi lửa cổ. Phía đông của caldera bị khuyết, nên dung nham và vật liệu phun trào dễ đổ thẳng xuống các thung lũng hướng về Amazon.
• Cơ quan giám sát: Viện Địa vật lý thuộc Trường Bách khoa Quốc gia Ecuador (Instituto Geofísico, IG-EPN).

Về nguồn gốc kiến tạo, núi lửa ở Ecuador hình thành khi mảng Nazca chui xuống dưới mảng Nam Mỹ. Một điểm đặc biệt là Reventador nằm khá xa trục núi lửa chính của đất nước về phía đông, trên dãy Cordillera Real. Dù vậy, đây lại là ngọn núi hoạt động thường xuyên nhất trong chuỗi núi lửa vùng này.

(Xem thêm: Sangay Là Núi Lửa Gì? Giải Mã Trạng Thái Hoạt Động Liên Tục Tại Ecuador)

Vụ Phun Trào Bất Ngờ Năm 2002

Để hiểu vì sao Reventador được người Ecuador dè chừng, bạn cần nhìn lại ngày 3 tháng 11 năm 2002. Sau 26 năm yên lặng, ngọn núi bất ngờ thức giấc. Giai đoạn phun chính bắt đầu vào buổi sáng, đẩy cột tro lên cao khoảng 16 đến 17 km. Các dòng phún xuất nhiệt (pyroclastic flows) lao xuống sườn núi xa tới 8 km, trong khi dung nham trào ra từ cả miệng núi trên đỉnh lẫn các khe nứt ở sườn.

Chỉ sau vài giờ, đám mây tro đã vượt dãy Andes và phủ xuống thủ đô Quito. Các dòng dung nham chảy theo những khe núi, phá hỏng đường sá nối Quito với Lago Agrio và làm hư hại nhiều trang trại địa phương. Đây cũng là vụ phun trào lớn nhất được ghi nhận của Reventador, đạt cấp 4 trên thang đo VEI. Khi đọc lại những tư liệu về ngày hôm đó, chúng tôi nhận ra điều đáng sợ nhất không phải sức mạnh của ngọn núi, mà là việc nó đến gần như không báo trước.

Đặc Điểm Hoạt Động Của Reventador Từ 2002 Đến Nay

Kể từ vụ phun trào năm 2002, Reventador gần như không còn nghỉ ngơi. Hoạt động của ngọn núi này có mấy nét nổi bật sau.

• Phun nổ liên tục: Núi lửa thường xuyên có các đợt phun trào kiểu Vulcanian, đẩy cột tro xám lên cao hàng kilômét. Xen vào đó là phun trào kiểu Strombolian, ném những tảng đá nóng đỏ rực lên không trung, đẹp nhất vào ban đêm.
• Vòm dung nham và dòng phún xuất nhiệt: Mác-ma được đẩy lên tạo thành các vòm dung nham (Lava dome) ở đỉnh. Khi vòm này sụp xuống, nó sinh ra những dòng khí và đá vụn cực nóng lao xuống sườn núi với tốc độ rất lớn.
• Phát thải khí SO₂: Lượng khí sulfur dioxide (SO₂) tỏa ra thường ở mức cao, tạo thành những dải mây khí thổi theo gió về hướng tây.

Reventador Có Nguy Hiểm Không?

Có. Reventador là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm và khó lường nhất Ecuador. Dù khu vực quanh núi dân cư thưa thớt, rủi ro của nó lan rộng hơn nhiều so với vẻ ngoài hẻo lánh.

• Tro bụi đe dọa Quito: Gió thường đưa tro bụi từ vùng Amazon ngược lên dãy Andes. Năm 2002, lớp tro dày phủ xuống thủ đô khiến nhiều hoạt động bị gián đoạn, trong đó có giao thông hàng không.
• Lũ bùn lahar thường trực: Sườn đông nằm trong vùng khí hậu Amazon với mưa nhiệt đới rất lớn. Mưa trút xuống lớp tro bở rời rất dễ kích hoạt lũ bùn lahar, đe dọa các tuyến đường và hạ tầng nối vùng Amazon với phần còn lại của Ecuador.
• Dòng phún xuất nhiệt và dung nham: Dung nham chảy chậm và chủ yếu nằm trong khu vực caldera. Nhưng các dòng phún xuất nhiệt có thể đi xa hơn xuống những thung lũng phía đông, thiêu hủy thảm thực vật và làm thay đổi địa hình trên đường đi.

Việc Giám Sát Reventador Quan Trọng Thế Nào?

Vì ngọn núi hoạt động gần như quanh năm, công tác theo dõi liên tục là yếu tố quyết định để giảm thiệt hại. IG-EPN chịu trách nhiệm quan trắc, phát hành các bản tin về mức độ hoạt động và phối hợp với cơ quan hàng không, chính quyền địa phương khi cần cảnh báo. Với một ngọn núi từng thức giấc bất ngờ sau 26 năm im lặng, chúng tôi cho rằng đây là tuyến phòng thủ không thể thiếu cho cả hạ tầng lẫn người dân.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Reventador

Núi Lửa Reventador Nằm Ở Đâu?

Reventador nằm ở miền đông Ecuador, trên ranh giới hai tỉnh Napo và Sucumbíos, cách Quito khoảng 90 km về phía đông.

Reventador Có Đang Hoạt Động Không?

Ngọn núi này được ghi nhận là hoạt động gần như liên tục từ năm 2002. Để biết tình trạng mới nhất, bạn nên theo dõi bản tin của IG-EPN.

Vì Sao Tro Của Reventador Có Thể Bay Đến Quito?

Khi núi phun mạnh, cột tro có thể lên rất cao, như mức 16 đến 17 km trong vụ phun năm 2002. Ở độ cao đó, gió đưa đám mây tro đi xa và vượt qua dãy Andes để đến thủ đô.

Kết Luận

Reventador là lời nhắc về sức mạnh nguyên thủy giữa cánh rừng mây Ecuador. Từ những đợt phun nổ tro bụi, dòng phún xuất nhiệt cho đến nguy cơ lũ bùn lahar, ngọn núi này cho thấy một vùng đất xa xôi vẫn có thể ảnh hưởng đến cả một quốc gia. Chúng tôi tin rằng sự giám sát chặt chẽ của IG-EPN rất quan trọng, vì nó bảo vệ cơ sở hạ tầng, an toàn hàng không và trên hết là những con người sống gần chân núi.

Nguồn tham khảo:

Global Volcanism Program, Smithsonian Institution. Reventador. volcano.si.edu

Naranjo, M. F., Ebmeier, S. K. và cộng sự (2016). Mapping and measuring lava volumes from 2002 to 2009 at El Reventador Volcano, Ecuador, from field measurements and satellite remote sensing. Journal of Applied Volcanology. eprints.whiterose.ac.uk