Titan Ridge Là Núi Lửa Gì? Cấu Trúc Và Phun Trào Đáy Biển

Ngày 8 tháng 5 năm 2026, vệ tinh và các trạm đo địa chấn đồng loạt ghi nhận một vụ phun trào bất ngờ giữa biển Bismarck, ngoài khơi Papua New Guinea. Điều làm giới khoa học bối rối là ở khu vực đó gần như chưa có bản đồ đáy biển chi tiết. Ngọn núi lửa xuất hiện trong các bản tin lúc ấy được tạm gọi là núi lửa Titan Ridge, một cái tên còn rất mới ngay cả với những người đã gắn bó cả đời với núi lửa. Chúng tôi theo dõi câu chuyện này với nhiều xúc động, bởi nó vừa là một cơ hội hiếm để nhìn thấy lòng đại dương hoạt động, vừa là nỗi lo thật sự của những ngư dân sống ven biển.

Titan Ridge Là Núi Lửa Gì?

Titan Ridge, còn được gọi là núi lửa Trung tâm biển Bismarck, là một núi lửa dưới biển thuộc dạng khe nứt phun trào. Theo hồ sơ của Chương trình Núi lửa Toàn cầu thuộc Viện Smithsonian, đây là một hệ thống nằm trong đới tách giãn, thuộc tỉnh núi lửa Bismarck Sea và quần đảo Admiralty. Ba điều cần biết về ngọn núi này:

• Vị trí xa xôi giữa biển: Núi lửa nằm cách đảo Manus khoảng 125 đến 130 km về phía đông nam và cách đảo Rambutyo khoảng 82 km về phía nam. Đợt phun năm 2026 xảy ra cách vị trí ước tính của vụ phun ngầm năm 1972 khoảng 16 km về phía đông nam.
• Gần như chưa được vẽ bản đồ: Khi đợt phun bắt đầu, khu vực này không có bản đồ đáy biển độ phân giải cao, và theo NASA người ta biết rất ít về bối cảnh dưới sâu. Dữ liệu đo sâu hiện có cho thấy đỉnh núi nằm sâu hơn 400 mét dưới mực nước biển, trong khi hồ sơ của Smithsonian ghi cao độ khoảng âm 1.300 mét, nên các số liệu này vẫn cần được xác định lại.
• Nằm ở nơi vỏ Trái Đất bị kéo giãn: Theo các nhà khoa học của NASA, ngọn núi dường như gắn với một dải núi ngầm gần chỗ giao nhau giữa một đứt gãy chuyển dạng và một trung tâm tách giãn sau cung đảo. Đây là bối cảnh kiến tạo phức tạp, và cũng là lý do ngọn núi này không thể gọi đơn giản là một dải núi giữa đại dương.

(Xem thêm: Langila Là Núi Lửa Gì? Cấu Trúc Và Uy Lực Tại Papua New Guinea)

Từ Tín Hiệu Năm 1972 Đến Đợt Phun Tháng 5 Năm 2026

Lần đầu tiên khu vực này lộ diện là vào tháng 1 năm 1972, khi các trạm thủy âm SOFAR thu được những tín hiệu giống như tín hiệu của các vụ phun trào ngầm. Đợt đó chỉ kéo dài bốn ngày, từ ngày 8 đến ngày 12 tháng 1, rồi im lặng suốt hơn nửa thế kỷ. Đợt thức giấc năm 2026 diễn ra theo một nhịp khác hẳn:

• Những dấu hiệu báo trước: Đài quan sát núi lửa Rabaul (RVO) ghi nhận các trận động đất vào ngày 31 tháng 3 và ngày 25 tháng 4. Ngày 8 tháng 5, một cụm sáu trận động đất xuất hiện, cho thấy đợt phun bắt đầu vào khoảng 1 giờ 15 phút sáng hôm đó dựa trên dữ liệu hạ âm khu vực.
• Từ hơi nước đến tro bụi: Những ngày đầu, các vệ tinh chỉ thấy cột hơi nước và đá bọt nổi lên mặt biển. Đến giữa tháng 5, tro bắt đầu lẫn trong cột khói, có lúc vươn lên khoảng 3.600 mét kèm theo các trận động đất mạnh đến 5,1 độ. Các nhà khoa học lúc đó cảnh báo ngọn núi có thể đang tiến sát mặt biển, làm tăng nguy cơ sóng thần.
• Lúc mạnh, lúc yếu: RVO ghi nhận đợt phun giảm hẳn trong khoảng 21 đến 28 tháng 5, rồi các tín hiệu thủy âm lại dày lên từ ngày 28 tháng 5 và hoạt động gần như liên tục trở lại. Đầu tháng 6, cột tro lên tới khoảng 3.700 mét, rồi hạ dần xuống còn khoảng 2.100 mét theo các bản tin cảnh báo tro bụi hàng không.
• Dịu xuống vào mùa hè: Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu, mức hoạt động chỉ còn rất thấp trong khoảng 15 tháng 6 đến 3 tháng 7. Chúng tôi chưa tìm thấy báo cáo chính thức mới hơn sau mốc này, nên bạn đọc nên theo dõi trang của Smithsonian và RVO để biết tình hình hiện tại.

Những Chiếc Bè Đá Bọt Phủ Kín Bờ Biển

Với người dân tỉnh Manus, hậu quả rõ nhất của Titan Ridge không phải là tro hay sóng thần, mà là đá bọt. Đá bọt là loại đá núi lửa nhẹ và nhiều lỗ rỗng nên nổi được trên mặt nước, và đợt phun này đã tạo ra lượng rất lớn. Các tường thuật từ Manus mô tả những bè đá bọt dày từ hai đến năm mét trôi dạt vào bờ, chặn các tuyến đường thủy và bịt kín lối ra những vùng đánh bắt. Chúng tôi thử hình dung cảnh một ngư dân bước ra bến, nhìn mặt biển quen thuộc đã biến thành một cánh đồng đá xám, và không thể đẩy nổi con thuyền xuống nước.

Điều khiến các chuyên gia lo ngại là hậu quả có thể kéo dài rất lâu. Sau vụ phun ngầm của núi lửa Havre gần New Zealand năm 2012, đá bọt trôi hàng nghìn kilômét qua Thái Bình Dương, đến Queensland khoảng tám tháng sau và đến Tasmania hơn một năm sau. Vì vậy, dù đợt phun có dịu xuống, những khối đá bọt đã sinh ra vẫn có thể còn lênh đênh trong vùng biển này nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Cơ quan hàng hải cũng đã khuyến cáo tàu thuyền tránh các bè đá bọt.

Mức Độ Nguy Hiểm Và Những Điều Còn Chưa Biết

Các nguồn tin cho chúng ta một bức tranh khá thận trọng. Lãnh đạo cơ quan quản lý thiên tai Papua New Guinea cho biết vụ phun xảy ra ở vị trí xa xôi, ít có thể tác động trực tiếp lên cộng đồng ở giai đoạn đầu, và chưa phát hiện đảo mới nào hình thành. NASA cũng nhận định đợt phun kém dữ dội hơn nhiều so với các vụ phun ngầm gần đây như Hunga Tonga Hunga Ha'apai năm 2022 hay Fukutoku Okanoba năm 2021, và có vẻ khó trở thành một vụ nổ cực mạnh.

• Điều đã rõ: Đợt phun đã tạo ra đá bọt, hơi nước và lượng tro nhỏ. Tàu thuyền và hàng không cần được cảnh báo, còn đời sống ven biển ở Manus bị ảnh hưởng nặng nề.
• Điều chưa rõ: Theo NASA và RVO, đặc điểm chính xác của miệng phun, độ sâu ban đầu và lịch sử phun trào của núi lửa này vẫn chưa được xác định. Nghĩa là chúng ta chưa thể nói chắc nó sẽ hành xử thế nào trong những năm tới.

Ai Đang Theo Dõi Titan Ridge?

Việc giám sát do Đài quan sát núi lửa Rabaul (RVO) và Cục Quản lý Hiểm họa Địa chất của Papua New Guinea phối hợp với Trung tâm Thiên tai Quốc gia và Cơ quan Tài nguyên Khoáng sản. Vì núi lửa nằm sâu giữa biển, các nhà khoa học phải dựa vào nhiều nguồn dữ liệu gián tiếp:

• Địa chấn, hạ âm và thủy âm: Các tín hiệu này giúp xác định thời điểm đợt phun bắt đầu và theo dõi cường độ thay đổi theo ngày.
• Ảnh vệ tinh: Ảnh Sentinel 2 của chương trình Copernicus và Himawari 9 ghi lại cột hơi nước, tro, các điểm nóng và sự lan rộng của đá bọt. Với vùng biển còn thiếu bản đồ như thế này, vệ tinh là đôi mắt quan trọng nhất.
• Cảnh báo hàng không và hàng hải: Các bản tin tro bụi núi lửa và khuyến cáo tránh bè đá bọt được phát đi để bảo vệ máy bay và tàu thuyền.

Kết Luận

Titan Ridge nhắc chúng tôi rằng vẫn còn rất nhiều điều chưa biết ngay dưới những vùng biển tưởng như quen thuộc. Một ngọn núi lửa chưa từng có tên trên bản đồ đã lên tiếng chỉ sau vài tuần báo hiệu, và những khối đá bọt của nó vẫn đang đi khắp vùng biển Bismarck. Với các nhà khoa học, đây là cơ hội hiếm có để hiểu thêm về núi lửa ngầm ở nơi các mảng kiến tạo kéo giãn. Còn với người dân Manus, đó là một mùa thử thách mà họ cần sự hỗ trợ lâu dài.

Nguồn tham khảo:

• Global Volcanism Program, Smithsonian Institution, Titan Ridge
• NASA Earth Observatory, New Eruption in the Bismarck Sea